Debat over de bouw van zonne-energiecentrales in Andalusische olijfgaarden neemt toe

Samenvatting

In de Spaanse olijfstreek Andalusië hebben plannen om zonnepanelen op landbouwgrond te installeren geleid tot protesten van lokale boeren en maatschappelijke organisaties, met mogelijke gevolgen voor de olijfolieproductie en -economie in de regio. Hoewel de regionale overheid stelt dat de projecten voor hernieuwbare energie in het algemeen belang zijn, pleiten activisten voor een moratorium op het kappen van olijfbomen en het installeren van zonnepanelen. Ze benadrukken het belang van traditionele olijfgaarden voor het verminderen van de CO2-uitstoot en het garanderen van de voedselzekerheid.

In het hart van de Spaanse olijventeelt ontstaat een steeds groter conflict tussen de ambities op het gebied van hernieuwbare energie en eeuwenoude landbouwtradities. 

Het Nationale Energie- en Klimaatplan van het land stelt als doel om tegen 76 2030 gigawatt aan fotovoltaïsche capaciteit te installeren, waarvan naar verwachting 57 gigawatt afkomstig zal zijn van op de grond geplaatste zonnepanelen.

Deze panelen worden vaak geïnstalleerd als onderdeel van grootschalige projecten, waarvoor doorgaans honderden hectares nodig zijn.

In Andalusië, de grootste olijfolieproducerende regio ter wereld, met jaarlijks bijna 3,000 zonuren, heeft de regionale overheid de installatie van 25 megazonnecentrales goedgekeurd op 5,500 hectare van olijfgaarden.

De aankondiging leidde tot protesten van lokale boeren in de Andalusische provincies Jaén en Córdoba, waarbij Lopera in Jaén een brandpunt werd.

Twee ontwikkelaars van zonne-energiesystemen hebben meerdere zonne-energieprojecten voorgesteld in de buurt van Lopera, een klein stadje waar vooral olijfbomen worden verbouwd. Actievoerders schatten dat de projecten 1,000 hectare aan landbouwgrond zullen beslaan.

Ondanks het verzamelen van meer dan 128,000 handtekeningen voor een oproep tot een moratorium op het kappen van olijfbomen en het installeren van zonnepanelen in de regio, meldde de maatschappelijke organisatie SOS Rural dat de overheid van plan is door te gaan met het plan.

""De regionale overheid beweert dat het kappen van olijfbomen de steun van de samenleving heeft en in overeenstemming is met de wet, maar SOS Rural herinnert hen eraan dat we meer dan 122,000 handtekeningen hebben verzameld in onze campagne tegen de kap, dat veel eigenaren hun olijfbomen met geweld hebben zien onteigenen en dat de wet die de regering [van de Andalusische president Juan Manuel Moreno] als schild gebruikt, ronduit immoreel is", aldus Natalia Corbalán, nationaal woordvoerder van SOS Rural.

De regionale overheid heeft de projecten voor hernieuwbare energie inderdaad tot de projecten verklaard. ​"“het algemeen belang”, waardoor de Andalusische autoriteiten onteigeningsprocedures kunnen starten tegen degenen die zich er niet aan houden. 

Actievoerders voorspellen dat de geplande zonne-energiecentrales tot gevolg kunnen hebben dat er ongeveer 42,000 olijfbomen gekapt zullen worden, maar ambtenaren schatten het aantal eerder op 13,000.

Het mogelijke verlies van olijfgaarden heeft verstrekkende gevolgen. Volgens de lokale olijfoliecoöperatie La Loperana zou het verlies van 500 hectare olijfbomen meer dan € 3 miljoen aan lonen en olijfolieverkopen wegvagen. 

De kwestie van de onteigening leidde tot een politieke storm, waarbij 50 getroffen boeren uit Jaén een bijeenkomst hadden met een groep extreemrechtse regionale parlementsleden van de Vox-partij. 

De controverse zorgde er ook voor dat de linkse partij Podemos de boeren verdedigde en beide uiteinden van het politieke spectrum verenigde tegen de conservatieve Andalusische Volkspartij. Over minder dan een jaar zijn er verkiezingen gepland.

Als reactie op de groeiende verontwaardiging verdedigden Andalusische functionarissen het proces. Ze benadrukten dat de locatie van de zonnecentrales de verantwoordelijkheid is van de particuliere bedrijven die bij het proces betrokken zijn. Daarbij spelen diverse factoren, waaronder de beschikbaarheid van een netwerkaansluiting en zonne-energiebronnen, een belangrijke rol bij de beslissing over de locatie van de centrales. 

Ondanks de luidruchtige publieke discussie zei Juan Vilar, directeur van Vilcon, een in Jaén gevestigd adviesbureau voor de olijfoliesector, dat zonne-energiecentrales momenteel slechts een klein percentage van de vruchtbare landbouwgrond van het land in beslag nemen, maar dat dit nu al te veel is. 

"Spanje staat wereldwijd op de zevende plaats wat betreft geïnstalleerde oppervlakte van fotovoltaïsche parken op vruchtbare grond. Volgens het Ministerie van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening beslaan deze parken 0.2 procent van de bruikbare landbouwgrond, ongeveer 50,000 hectare," vertelde hij. Olive Oil Times.

"Om dat in perspectief te plaatsen: Spanje is wereldwijd de vierde grootste producent van pistachenoten en fotovoltaïsche parken beslaan bijna 60 procent van het oppervlak dat pistachebomen innemen in de landbouwsector van het land", voegde Vilar toe.

Campagnevoerders hebben ook benadrukt dat traditionele en eeuwenoude olijfgaarden een belangrijke rol spelen in de wereldwijde inspanningen om de uitstoot van koolstofdioxide die verband houdt met klimaatverandering. 

“[Traditionele olijfgaarden] zorgen ervoor dat er voor elke kilo geproduceerde [onverpakte] olie 5.5 kilogram koolstofdioxide-equivalent uit de atmosfeer wordt verwijderd”, aldus Lázuli Fernández van de Universiteit van Jaén, die onderzoek doet naar de koolstofafvangende energie van olijfgaarden.

Vilar benadrukte daarnaast de mogelijke schade die het vervangen van productieve gewassen en landbouwgrond door grootschalige zonne-energie kan aanrichten op de voedselzekerheid. 

"Volgens een Snapshot Report beslaan fotovoltaïsche parken nu wereldwijd 1.3 miljoen hectare landbouwgrond", aldus Vilar. ​"Dat is gelijk aan het areaal dat beplant is met perzikbomen – het tiende belangrijkste permanente gewas ter wereld.” 

"Met andere woorden: door dit vruchtbare land te gebruiken voor zonneparken in plaats van voor het planten van perzikbomen, wordt de productie van ruim 22 miljoen ton van dit fruit verhinderd", voegde hij toe. ​"Als perziken als representatief gewas worden gebruikt, zou het land dat door zonneparken wordt bestreken jaarlijks 3.5 miljard kilo voedsel kunnen opleveren. Dat is genoeg om een zinvolle bijdrage te leveren aan de voeding van de ruim 900 miljoen mensen die elke dag honger lijden.” 

Vilar is van mening dat er meer aandacht moet komen voor het installeren van zonnepanelen op daken en op marginale gronden die niet geschikt zijn voor landbouw. 

"Zou het niet passender zijn om prioriteit te geven aan het plaatsen van deze zonneparken in woestijnen, op daken, in reservoirs, meren, vijvers en andere niet-bouwbare gebieden, gezien hoe schaars en eindig vruchtbaar land werkelijk is?" vroeg hij zich af.

• Landelijke SOS
• Het doel