Onderzoek naar de impact van olijfolie op mentaal welzijn

Samenvatting

Wetenschappelijk bewijs ondersteunt de gezondheidsvoordelen van de traditionele mediterrane levensstijl en het voedingspatroon, met extra vergine olijfolie als belangrijkste bron van vet. Onderzoek in nutritionele epidemiologie heeft aangetoond dat olijfolie, met name de fenolische verbindingen, gunstige ontstekingsremmende effecten kan hebben die van invloed kunnen zijn op psychische stoornissen. Er zijn verdere studies nodig om de potentiële farmacologische effecten van olijfolie op de geestelijke gezondheid te begrijpen, en nieuwe onderzoeksmethoden, zoals kunstmatige intelligentie, kunnen in de toekomst helpen bij het verbeteren van nutritionele studies.

Een groot aantal wetenschappelijke bewijzen, die vele jaren bestrijken, ondersteunen de stelling gezondheidsvoordelen van de traditionele mediterrane levensstijl en het voedingspatroon, met extra vergine olijfolie als belangrijkste bron van vet.

Voedingsepidemiologie, dat de relatie tussen voeding en gezondheid onderzoekt, heeft een lange geschiedenis in het leveren van wetenschappelijk bewijs voor de implementatie van voedingsaanbevelingen voor programma's en beleid op het gebied van de volksgezondheid.

Francesco Cipriani, epidemioloog en voedingsdeskundige en lid van de Georgofili Academie in Florence, een Italiaanse instelling die al lang bestaat en openlijk nieuwe wetenschappelijke bewijzen op het gebied van landbouw-, voedings- en milieuwetenschappen bespreekt, plaatst ontwikkelingen in de voedingsepidemiologie en het olijfolieonderzoek in een historisch perspectief.

"Met de eerste wetenschappelijke studies over gezondheid en olijfolie werd gedacht dat het beschermende effect dat werd gevonden bij bevolkingsgroepen die meer olijfolie consumeerden, verband hield met het effect van de belangrijkste verbinding van olijfolie, namelijk oliezuur," vertelde Cipriani. Olive Oil Times. 

Dit is zo omdat ​"een enkelvoudig onverzadigd vet, oliezuur houdt de opbouw van cholesterol en de daarmee samenhangende atherosclerotische plaques onder controle.”

Naar aanleiding van de bewezen gunstige effecten van olijfolie tegen hart-en vaatziekten, ​"“De focus van epidemiologische studies verschoof naar andere bestanddelen van extra vergine olijfolie, die in zeer kleine hoeveelheden aanwezig zijn en biologisch actief zijn bij het voorkomen van cellulaire veroudering en ontstekingen”, legde hij uit.

Sommige onderzoeksresultaten hebben de hypothese geopperd dat bepaalde fenolische verbindingen gevonden in olijfolie kan gunstige ontstekingsremmende effecten hebben. Ontsteking en oxidatieve stress spelen ook een rol bij de ontwikkeling van psychische stoornissen.

Volgens het Britse ministerie van Volksgezondheid en Sociale Zorg is een goede, positieve geestelijke gezondheid de basis voor het emotionele welzijn van een individu, dat wil zeggen: ​"een positieve gemoedstoestand en een positief lichamelijk en geestelijk welzijn, een gevoel van veiligheid en bekwaamheid om ermee om te gaan, met een gevoel van verbondenheid met mensen, gemeenschappen en de bredere omgeving.”

Vooral een verkeerd dieet is een van de oorzaken van psychische stoornissen, zoals angst en depressie. 

Deze aandoeningen kunnen leiden tot gedrags- en emotionele stoornissen en een aanzienlijke impact hebben op de kwaliteit van leven van veel mensen en hun gemeenschappen. 

An artikel gepubliceerd eind 2024 in het British Journal of Nutrition, gaf een scoping review van 49 humane en dierlijke studies, waarbij het momenteel beschikbare bewijsmateriaal over de therapeutische effecten van olijfolie op mentale gezondheid.

In het onderzoek werd onder meer bewijs aangehaald van gunstige effecten die samenhangen met het volgen van het traditionele mediterrane dieet op een reeks meer of minder acute en in sommige gevallen langduriger psychische problemen die in ernst variëren van angst, depressie en eetstoornissen tot schizofrenie en bipolaire stoornis, algemeen bekend als ​'As I-stoornissen.

Meer specifiek werden in het overzicht vier experimentele onderzoeken bij mensen genoemd die een significante verbetering van psychische klachten aantoonden wanneer olijfolie aan het dieet werd toegevoegd. De conclusie was echter dat er meer neurochemische onderzoeken nodig zijn om meer inzicht te krijgen in de mogelijke farmacologische effecten van olijfolie op de preventie en beheersing van psychische stoornissen.

De onderzoeken die in 2024 zijn beoordeeld, waren gebaseerd op verschillende experimentele ontwerpen en er was sprake van een aanzienlijke heterogeniteit in de steekproefomvang, de kenmerken van de deelnemers, het land van herkomst en een grote variabiliteit in de dagelijkse doses olijfolie die de deelnemers consumeerden.

"Tot op heden is de betrouwbaarheid van voedingstesten op dieren en mensen zeer wisselend en hoewel er adequaat onderzoek wordt gedaan, kunnen ze onnauwkeurig zijn vanwege verschillende fundamentele methodologische problemen", waarschuwde Cipriani.

Cipriani illustreerde enkele kritische aspecten die verband houden met epidemiologisch onderzoek: ​"Bij de keuze van onderzoeksopzetten moet de voorkeur worden gegeven aan gerandomiseerde prospectieve onderzoeken [d.w.z. longitudinale cohortonderzoeken waarbij een groep proefpersonen gedurende een bepaalde tijd wordt gevolgd om erachter te komen hoeveel van hen een bepaalde gezondheidsuitkomst van belang bereiken], ondanks het feit dat deze onderzoeken erg duur zijn en dat de resultaten alleen op de lange termijn beschikbaar zijn.”

Als epidemioloog was Cipriani betrokken bij de beginfase van de Europees prospectief onderzoek naar kanker en voeding (EPIC) in de jaren negentig. De eerste resultaten zijn pas onlangs gepubliceerd. ​"EPIC begint naar de gevolgen van veel ziekten te kijken, zoals hart- en vaatziekten, kanker en neurologische problemen', zei hij.

Tegenwoordig, ​""Om de beperkingen van prospectieve studies te overstijgen, worden er verdere strategieën gezocht, zoals het meten van specifieke factoren in het bloed van mensen (biomarkers) die indirect kunnen aangeven wat ze hebben gegeten en waaraan ze zijn blootgesteld, en het testen hoe indices van cellulaire schade veranderen als deze indicatoren van blootstelling aan voeding veranderen", voegde Cipriani toe.

Maar ook al ​"Biomarkers kunnen een betere meting van de voedselconsumptie opleveren en de tijd die nodig is om onderzoek uit te voeren verkorten, maar ze hebben andere beperkingen en kunnen de methodologische problemen van het bestuderen van de relatie tussen voeding en ziekte niet overwinnen,” d.w.z. het meest directe bewijs voor causaliteit leveren.

In een verder commentaar op de betrouwbaarheid van epidemiologische studies legde Cipriani uit dat ​"“De hoeveelheid bewijsmateriaal die voortkomt uit het verzamelen van de resultaten van onderzoeken die in verschillende landen zijn uitgevoerd met behulp van verschillende methoden, vertegenwoordigt een groot voordeel vergeleken met de beperkte resultaten die door individuele onderzoeken worden opgeleverd.” 

"“Er worden speciale statistische procedures (meta-analyse) toegepast om bewijs te leveren voor de consistentie van de resultaten en deze kunnen ook onze eerdere bevindingen wijzigen”, voegde hij toe. ​"Dit was onlangs het geval voor gedroogd fruit, waarvan is gebleken dat het een duidelijk beschermend effect heeft, terwijl dergelijk bewijs 30 jaar geleden nog niet beschikbaar was.”

Belangrijker nog, zei Cipriani kunstmatige intelligentie zou een doorbraak kunnen betekenen voor voedingsonderzoek.

“[Het kan helpen] om het tempo van het onderzoek op dit gebied te versnellen door grote hoeveelheden data te verzamelen over de voedselaankopen en voedingsvoorkeuren van consumenten – inclusief maaltijden die in restaurants worden genuttigd – en vervolgens de data anoniem en op geaggregeerd niveau te analyseren,” merkte hij op, ​"Dit zou mogelijk kunnen bijdragen aan het terugdringen van de toch al hoge kosten van epidemiologische studies, die op de lange termijn waarschijnlijk onhoudbaar zullen worden.”

"“In feite wordt er bij voedingsonderzoek momenteel gebruikgemaakt van rudimentaire methoden in vergelijking met ander experimenteel onderzoek en is er nog een lange weg te gaan”, betoogde Cipriani.

Intussen is het interessant dat Cipriani erover nadenkt dat ​"hoogstwaarschijnlijk is er niet slechts één bepaalde stof die bescherming biedt, maar een verzameling moleculen en actieve ingrediënten, waarvan sommige tot op heden nog onbekend zijn, die in hun geheel in voedsel aanwezig zijn,” een synergie die een heropleving van de mediterrane dieet- en culinaire kennis en praktijken verwelkomt voor een betere (mentale) gezondheid en welzijn.