Paus Franciscus: een erfenis van vrede en milieuactivisme

Samenvatting

Paus Franciscus, geboren in Buenos Aires in 1936, was tot zijn dood in 2025 hoofd van de katholieke kerk. Hij stond bekend om zijn inzet voor de armen, klimaatactie en vrede. Zijn overlijden werd wereldwijd betreurd en wereldleiders woonden zijn begrafenis in het Vaticaan bij. Bovendien was hij de eerste paus die de naam Franciscus koos en bevorderde hij de vrede in het Midden-Oosten door middel van symbolische gebaren zoals het planten van olijfbomen.

Paus Franciscus werd op 17 december 1936 in Buenos Aires geboren als Jorge Mario Bergoglio. Zijn ouders waren Italiaanse immigranten. Hij was van 13 maart 2013 tot aan zijn dood aan de gevolgen van een beroerte op 21 april 2025 hoofd van de Katholieke Kerk en soeverein van Vaticaanstad. 

Hij was een verdediger van de armen en gemarginaliseerden, een pleitbezorger voor klimaatactie en een promotor van interreligieuze dialoog. Hij werd door velen geprezen als een hervormer. Zijn overlijden leidde wereldwijd tot rouw. 

In april 26^thTalrijke wereldleiders en tienduizenden mensen woonden zijn begrafenis op het Sint-Pietersplein in Vaticaanstad bij, gevolgd door de processie naar de Basiliek van Santa Maria Maggiore in Rome, waar hij werd begraven.

Onder de vele records die hij behaalde – waaronder die van eerstgeborene in Amerika – was hij de eerste paus die de naam Franciscus koos, naar de heilige uit Assisi die de idealen van armoede, nederigheid en vrede omarmde.

Een uittreksel van de laatste verklaring die hij op 20 april aflegde^th, die werd voorgelezen door aartsbisschop Diego Ravelli voordat hij de Urbi en orbi De zegen voor Pasen omvat de fundamentele waarden van zijn pontificaat. 

"Hoeveel minachting wordt er soms opgewekt jegens de kwetsbaren, de gemarginaliseerden en de migranten', schreef Paus Franciscus. ​"Vandaag wil ik dat we allemaal opnieuw hoop krijgen en ons vertrouwen in anderen nieuw leven inblazen, ook in hen die anders zijn dan wijzelf, of die uit verre landen komen en onbekende gewoonten, levenswijzen en ideeën met zich meebrengen. Want we zijn allemaal kinderen van God. Ik wil graag dat we onze hoop vernieuwen dat vrede mogelijk is.

Franciscus' toewijding aan de vrede werd al snel duidelijk. Op 9 juni 2014, het jaar na zijn verkiezing, ontmoette hij de Israëlische president Shimon Peres en de Palestijnse president Abu Mazen om een ​​olijfboom te planten in de tuinen van Vaticaanstad en een oproep te doen tot vrede in het Heilige Land.

De twee politieke leiders waren uitgenodigd tijdens de apostolische reis van de paus naar het Midden-Oosten de vorige maand, toen hij Amman in Jordanië, Bethlehem in Palestina en Jeruzalem in Israël bezocht.

Al bij die gelegenheid, na een ontmoeting met priesters en gelovigen in de Kerk van alle Volkeren, ook bekend als de Basiliek van de Doodsangst, in Jeruzalem, plantte Franciscus een olijfboom in de Tuin van GethsemaneDe olijfboom was een stek van een van de acht 1,000 jaar oude bomen in de tuin om de continuïteit van het genetische erfgoed van deze majestueuze planten te waarborgen.

Een paar weken later vond op initiatief van Franciscus het evenement "Aanroeping voor Vrede in het Heilige Land" plaats in de tuinen van het Vaticaan. Hij verwelkomde zowel Peres als president Mazen met een lange omhelzing. Vervolgens begroetten de twee presidenten elkaar, voor de ogen van paus Franciscus, met een omhelzing.

Ook de oecumenische patriarch Bartholomeüs van Constantinopel was aanwezig bij de bijeenkomst, waar gebeden werden voorgelezen uit de joodse, katholieke en islamitische traditie. De bekroning van de bijeenkomst was de aanplant van een jonge olijfboom, die een krachtige boodschap van vrede uitzond.

Op 8 juni 2024 herdacht de paus de historische bijeenkomst ter gelegenheid van de tiende verjaardag ervan met een ceremonie. Voor die olijfboom, die nu volgroeid en bloeiend is, bad hij voor vrede in Palestina en Israël.

Franciscus deed de laatste van talloze oproepen voor vrede in het Midden-Oosten in de eerdergenoemde Paasverklaring. Hij riep daarbij ook op tot vrede, verzoening en het herstel van gerechtigheid in Europa, het Midden-Oosten en Afrika.

Omdat Franciscus van mening was dat sociale rechtvaardigheid nauw verbonden is met klimaatrechtvaardigheid, was hij ook de eerste paus die zich inzet voor klimaatactie.

Zijn tweede encycliek Laudato si' (Geprezen zij U) is vernoemd naar de Zonnezang, ook bekend als het Zonnelied, dat in 1224 door Sint Franciscus werd gecomponeerd. Het is het eerste lied dat ooit door een paus over het onderwerp milieu werd geschreven.

Het cruciale document, ondertiteld ​"“Over de zorg voor ons gemeenschappelijk huis” introduceert het concept van ​"integrale ecologie,” met de nadruk op ​"hoe onlosmakelijk de band is tussen zorg voor de natuur, rechtvaardigheid voor de armen, betrokkenheid bij de maatschappij en innerlijke vrede.”

Daarom startte Franciscus op 2 februari 2023 in zijn woning in Castel Gandolfo bij Rome het project Borgo Laudato Si' om de principes die in de encycliek staan ​​beschreven, te bevorderen.

Het landgoed Borgo Laudato Si' beslaat 55 hectare, bestaande uit 35 hectare tuinen en 20 hectare landbouwgrond, kassen en dienstgebouwen.

Olijfbomen zijn een van de zeven belangrijkste boomsoorten die als symbool voor het project zijn gekozen, samen met ceder, citroen, buxus, cipressen, steeneiken en magnolia's.

Gebaseerd op de drie principes van integraal ecologisch onderwijs – een circulaire en generatieve economie en ecologische duurzaamheid – organiseert Borgo Laudato si' beroepsopleidingen, educatieve trainingen, seminars en culturele evenementen. Het landgoed is ook toegankelijk voor bezoekers.

Tot de boomgaarden behoren onder meer Pendolino-, Frantoio-, Rosciola- en Vernina-bomen, waarvan extra vergine olijfolie is geproduceerd. 

Op het landgoed zijn ook nog andere olijfsoorten te vinden, waaronder de Pigeon Egg, de Taggiasca en een boom uit de tuin van Gethsemane, die door koning Hoessein van Jordanië aan paus Paulus VI werd geschonken.

In 2021 wijdde het dagblad van Vaticaanstad, L'Osservatore Romano, een artikel aan de olijftak, dat, na het vieren van de Palmzondagmis In de Sint-Pietersbasiliek nam paus Franciscus zijn Casa Santa Marta mee (het gastenverblijf dat hij als zijn onderkomen verkoos boven het luxueuzere Apostolisch Paleis, dat de officiële pauselijke residentie zou moeten zijn).

In die olijftak zitten de verwachtingen en angsten van de mensheid, schrijft het dagblad, ​"Maar juist die oneindig kleine olijfblaadjes, symbolen van ware vrede, in de handen van de opvolger van Petrus, zijn een teken van een hoop die niet sterft. Een teken van de verrijzenis.”

Pater Mattia Ferrari, een geestelijke aan boord van het migrantenreddingsschip van het maatschappelijk middenveldplatform Mediterranea Saving Humans, stond dicht bij de overleden paus vanwege zijn inzet voor migranten en vluchtelingen.

"Paus Franciscus heeft ons bovenal geleerd lief te hebben', vertelde Ferrari Olive Oil Times. ​"Uit liefde komt de moed voort om onrecht aan de kaak te stellen en de toewijding om een ​​menselijke, ondersteunende en broederlijke wereld te bouwen. We moeten van hem leren liefhebben, en met deze liefde zullen we het pad kunnen voortzetten dat hij heeft uitgestippeld om elkaar te redden.

• Vaticaan nieuws
• L'Osservatore Romano
• Vaticaan nieuws